Artykuły

Uziemienie fundamentowe w budownictwie jednorodzinnym

Autor: Kamil Błażyca, Inżynier produktu

Inwestor, realizując proces budowy swojego wymarzonego domu, pragnie bezpiecznej i spójnej pracy wszystkich elementów obiektu. Nie jest to możliwe bez prawidłowego działania uziemienia, którego celem jest zarówno zapewnienie niezawodnego działania instalacji elektrycznej (uziemienie funkcjonalne), ochrona życia ludzkiego przed porażeniem (uziemienie ochronne) jak i odprowadzenie i rozproszenie w gruncie prądu piorunowego (uziemienie odgromowe).

Analizując wytyczne dotyczące systemów uziemieniowych należy kierować się normami: PN-EN 62305 (wieloarkuszowa), PN-EN 62561 (wieloarkuszowa) i PN-HD 60364-5-54:2011. Całość przepisów daje pełną wiedzę na temat projektowania, doboru i montażu uziemień wszystkich funkcji.

Opierając się na zapisach normy PN-EN 62305-3 wyodrębnimy dwa typy układów uziomowych:

  1. Typ A obejmujący uziomy m.in. pionowe (prętowe),
  2. Typ B obejmujący uziomy m.in. otokowe i fundamentowe.

W niniejszym artykule porównamy ze sobą uziomy: fundamentowy, otokowy i pionowy (prętowy). Skupimy się na zagadnieniach najistotniejszych dla Inwestora – wskażemy różnice wraz z kosztami materiału i robocizny. Z uwagi na fakt, że o skuteczności systemu uziemienia decyduje jego rezystancja – wyliczymy szacunkową rezystancję systemu uziemiającego.

Do wyceny i wyliczeń przyjęto budynek mieszkalny jednorodzinny parterowy niepodpiwniczony o podstawie na bazie prostokąta o wymiarach 10 x 17 m z izolacją na ławach fundamentowych. Założono klasę IV i grunt jednorodny o rezystywności  = 350 Ωm. Do obliczeń wykorzystano wzory opracowane przez profesora Wołkowińskiego i opublikowane w rozdziale 9 podręcznika pt. „Uziemienia Urządzeń Elektroenergetycznych”.

Zaproponowano materiały na podstawie tablic 5, 6 i 7 normy branżowej PN-EN 62305-3. Wybrane materiały wraz z objaśnieniem wskazano w poniższej tabeli.

 

MateriałElementTypŚrednica/ przekrój minimalnyKorozja zwiększona przezOdporność
Stal gołaUziom (tylko fundamentowy)Lita okrągła10 mm
Lita taśma75 mm2
(25×3 mm)
Stal ocynkowana ogniowoUziomLita okrągła10 mmDuża zawartość chlorkówDo przyjęcia w powietrzu, betonie i łagodnym gruncie
Lita taśma90 mm2
(25×4 mm)
Przewód uziemiającyLita okrągła8 mm
Lita taśma50 mm2
(25×2 mm)
Stal miedziowanaUziomLita okrągła8 mmZwiązki siarkiDobra w wielu środowiskach
Lita taśma90 mm2
(25×4 mm)
Przewód uziemiającyLita okrągła8 mm
Lita taśma50 mm2
(25×2 mm)
Stal nierdzewnaUziomLita okrągła10 mmDuża zawartość chlorkówDobra w wielu środowiskach
Lita taśma100 mm2
(25×4 mm)
Przewód uziemiającyLita okrągła8 mm
Lita taśma50 mm2
(25×2 mm)

Tab. 1 Zestawienie wybranych materiałów na uziemienie

 

Uziom fundamentowy

 

 

Typ uziomu, w którym wykorzystuje się istniejące zbrojenie fundamentów przy zachowaniu odpowiedniego sposobu łączenia prętów zbrojenia gwarantującego ciągłość galwaniczną – np. spawania (uziom fundamentowy naturalny) lub wprowadza do fundamentu dodatkowy przewodnik – drut lub bednarkę (uziom fundamentowy sztuczny).

Podstawy merytoryczne do stosowania tego typu uziemienia znajdziemy w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 z późniejszymi zmianami).
W paragrafie 184 w punkcie 1 znajdziemy następujący zapis: „jako uziomy instalacji elektrycznej należy wykorzystywać metalowe konstrukcje budynków, zbrojenia fundamentów oraz inne metalowe elementy umieszczone w niezbrojonych fundamentach stanowiące sztuczny uziom fundamentowy”. Wytyczne szczegółowe znajdziemy w normach branżowych m.in. w PN-EN 62305-3 w punkcie E.4.3.9.

Ogromną zaletą tego typu uziemienia jest trwałość równa trwałości zrealizowanych fundamentów, mała i stabilna w czasie rezystancji uziemienia, małe koszty robocizny i możliwość wykorzystania wykopów wykonanych na potrzeby robót fundamentowych. Na tym etapie konieczna jest obecność elektryka, który sprawdzi poprawność wykonanych prac przed zalaniem zbrojenia mieszanką betonową.

Rys. 1 Uziom fundamentowy sztuczny – szkic ideowy

Koszty materiału zależą od rodzaju wybranego typu – uziom naturalny wykorzystuje istniejące zbrojenie i wymusza zakup tylko i wyłącznie przewodów uziemiających wychodzących z fundamentów (lub w wersji „deluxe” punktów stałych uziemienia). Na koszty robocizny składa się połączenie prętów np. poprzez spawanie.

Uziom sztuczny wiąże się z koniecznością zakupu przewodnika głównego (drutu lub bednarki) i elementów dystansujących w przypadku, gdy montaż odbywa się w warstwie chudego betonu lub uchwytów do zbrojenia, gdy montujemy przewodnik do strzemion zbrojenia.

 

 

Zestawienie materiałów
Uziom fundamentowy sztuczny
Założenia wyjściowe
Budynek parterowy o podstawie prostokątnej o wymiarach 17 x 10 m; posadowienie fundamentów na głębokości 1 m; dwa przewody odprowadzające do instalacji odgromowej i jeden do GSU (głównej szyny uziemiającej)
Lp.Produkt przykładowyIlość orientacyjna, jednostkaSymbol produktu
1.Bednarka goła lub ocynkowana 25×4 mm (przewodnik główny)60 mBU254 lub BU254FEZN
2.Bednarka kwasoodporna 30×3,5 mm
(wyjście z fundamentu + wyprowadzenie do GSU i do złączy kontrolnych instalacji odgromowej)
3 x 3 mbBU3035SSA4
3.Złącze krzyżowe, jednośrubowe, uniwersalne, drut/bednarka – pręt zbrojeniowy26 sztukSKTZFEZN
4.Złącze krzyżowe, bednarka-bednarka3 sztukiSR2BFEZN
5.Uchwyt do ściany4 sztukiPV44
6.Złącze kontrolne2 sztukiSR3BFEZN
7.Smar grafitowy1 sztukaPSPGR40
Prace ziemneNie
Uziom fundamentowy naturalny
Założenia wyjściowe
Budynek parterowy o podstawie prostokątnej o wymiarach 17 x 10 m; posadowienie fundamentów na głębokości 1 m; dwa przewody odprowadzające do instalacji odgromowej i jeden do GSU (głównej szyny uziemiającej)
Lp.Produkt przykładowyIlość orientacyjna, jednostkaSymbol produktu
1.Bednarka kwasoodporna 30×3,5 mm
(wyjście z fundamentu + wyprowadzenie do GSU i do złączy kontrolnych instalacji odgromowej)
3 x 3 mbBU3035SSA2
2.Złącze krzyżowe, bednarka-bednarka3 sztukiSR2BFEZN
3.Uchwyt do ściany4 sztukiPV44
4.Złącze kontrolne2 sztukiSR3BFEZN
5.Smar grafitowy1 sztukaPSPGR40
Prace ziemneNie

Tab. 2 Zestawienie materiałów na uziom fundamentowy naturalny i sztuczny

 

Obliczenia rezystancji systemu

 

 

Przyjęto uziom ułożony w ławie fundamentowej na głębokości 1 m i o wymiarach 17 x 10 m.
Rezystancja systemu = 12,58 Ω.

 

 

Uziom otokowy

 

 

Typ uziomu ułożony na zewnątrz obiektu i tworzący zamknięty układ. Wykonany najczęściej
z taśmy/płaskownika/bednarki stalowej zakopanej na głębokości min. 0,7 m w odległości 1 m od lica ścian fundamentowych. Dla stabilnej i niezmiennej pracy systemu sugeruje się montaż instalacji poniżej poziomu przemarzania gruntu (mapa dostępna w normie PN-81/B-03020).

Elementy stalowe pokrywane są powłoką ochronną składającą się z cynku nakładanego ogniowo lub miedzi. Zasadniczą różnicą między elementami ocynkowanymi, a miedziowanymi jest trwałość – powłoka cynku (min. 70 µm) zapewnia ochronę na max 12-15 lat, a miedzi (min. 70 µm) na ok. 20-22 lat (wg badań prowadzonych w ramach NEGRP – „The National Electrical Grounding Research Project”). Dlatego dla najpopularniejszych aktualnie bednarek cynkowanych ogniowo wątpliwą alternatywną staje się droższa bednarka miedziowana powłoką 70 µm. Niekwestionowaną przewagą bednarki miedziowanej nad ocynkowaną ogniowo jest jej trwałość w wielu niekorzystnych  środowiskach. Być może punktem wspólnym mogłoby być zastosowanie drutu miedziowanego warstwą min. 250 µm. Otrzymany produkt posiada zalety powłoki miedzianej (odporność) i trwałość (wg badań prowadzonych w ramach NEGRP).

Największą zaletą tego typu uziemienia jest możliwość wykonania w każdym momencie „życia” obiektu.

 

Rys. 2 Uziom otokowy – szkic ideowy

 

Koszty materiału są niezmienne niezależnie od momentu i technologii wykonania systemu. Co innego koszty wykonania, które są mocno uzależnione od momentu montażu. Niższe koszty poniesiemy, gdy dokonamy montażu przed zasypaniem fundamentów – wykorzystamy częściowo wykonane już wcześniej prace ziemne. W wykopie rozwijamy przewodnik po obwodzie obiektu. Miejsce połączenia z przewodami odprowadzającymi do instalacji odgromowej łączymy złączami krzyżowymi
i zabezpieczamy taśmą antykorozyjną typu Denso.

 

 

Zestawienie materiałów
Założenia wyjściowe
Budynek parterowy o podstawie prostokątnej o wymiarach 17 x 10 m; posadowienie fundamentów na głębokości 1 m; dwa przewody odprowadzające do instalacji odgromowej; odsunięcie od lica ściany na 1 m i zagłębienie na 1 m
Lp.Produkt przykładowyIlość orientacyjna, jednostkaSymbol produktu
1.Bednarka ocynkowana 25×4 mm (przewodnik główny)70 mBU254FEZN
2.Bednarka ocynkowana 25×4 mm (do złączy kontrolnych instalacji odgromowej i do GSU)2 x 3 mbBU254FEZN
3.Złącze krzyżowe, bednarka-bednarka2 sztukiSR2BFEZN
4.Uchwyt do ściany4 sztukiPV44
5.Złącze kontrolne2 sztukiSR3BFEZN
6.Taśma antykorozyjna typu Denso1 sztukaPTAA05010Z
7.Smar grafitowy1 sztukaPSPGR40
Prace ziemneTak
Założenia wyjściowe – prace wykonywane z wykorzystaniem koparki z operatorem (8 h pracy)
Zdjęcie humusu na głębokość 10 cm + wykop z wykorzystaniem koparki o przekroju trapezowym
o wymiarach 30/50 cm na głębokości 90 cm + obsypanie pospółką (piasek + żwir) w warstwach po 20 cm.
1.Zdjęcie humusu gr. 10 cm~6 m3
2.Wykop~28 m3
3.Zasypywanie warstwami gr. 20 cm + zagęszczanie~22 m3

Tab. 3 Zestawienie materiałów na uziom otokowy

Obliczenia rezystancji systemu

 

 

Przyjęto uziom z bednarki 25×4 mm ułożony na głębokości t=1 m i o łącznej długości 62 m.
Rezystancja systemu = 38,58 Ω.

Z uwagi na zmiany warunków gruntowych wskazana wartość rezystancji może zmieniać się
w zależności od pory roku i warunków pogodowych.

Uziom pionowy – prętowy

 

 

Typ uziomu ułożony na zewnątrz obiektu w sposób punktowy. Zgodnie z normą nie można stosować mniejszej ilości przewodów odprowadzających niż 2. Wykonany najczęściej z  prętów wtykanych bolec-grot lub skręcanych w odległości 1 m od lica ścian zewnętrznych. Zaletą tego typu uziemienia jest możliwość wykonania w każdym momencie „życia” obiektu, minimalizacja ilości prac ziemnych (co jest szczególne ważne przy istniejących obiektach).

Rys. 3 Uziom pionowy – prętowy – szkic ideowy

 

Koszty materiału nie zmieniają się niezależnie od momentu i technologii wykonania systemu. Prace ziemne ograniczają się tylko do miejsc prowadzenia przewodnika, który połączy przewody odprowadzające instalacji odgromowej z prętami uziomowymi. Miejsce połączenia łączymy złączami krzyżowymi i zabezpieczamy taśmą antykorozyjną typu Denso.

 

 

Zestawienie materiałów
Założenia wyjściowe
Budynek parterowy o podstawie prostokątnej o wymiarach 17 x 10 m; posadowienie fundamentów na głębokości 1 m; dwa przewody odprowadzające do instalacji odgromowej; odsunięcie od lica ściany na 1 m; zagłębienie uziomów na 3 m
Lp.Produkt przykładowyIlość orientacyjna, jednostkaSymbol produktu
1.Pręt ocynkowany fi=16 mm, długości 1,5 m4 sztukiP 158700FEZN
2.Bednarka ocynkowana 25×4 mm (do złączy kontrolnych instalacji odgromowej i do GSU)2 x 3 mbBU254FEZN
3.Złącze krzyżowe, bednarka-pręt uziomowy3 sztukiSJ1P16FEZNM8
4.Uchwyt do ściany4 sztukiPV44
5.Złącze kontrolne2 sztukiSR3BFEZN
6.Taśma antykorozyjna typu Denso1 sztukaPTAA05010Z
7.Smar grafitowy1 sztukaPSPGR40
Prace ziemneTak
Założenia wyjściowe – prace wykonywane ręcznie
Zdjęcie humusu na głębokość 10 cm + wykop ręczny o przekroju trapezowym o wymiarach 30/50 cm na głębokości 90 cm + obsypanie pospółką (piasek + żwir) w warstwach po 20 cm.
1.Zdjęcie humusu gr. 10 cm~0,1 m3
2.Wykop ręczny~0,9 m3
3.Zasypywanie warstwami gr. 20 cm + zagęszczanie~0,8 m3

Tab. 4 Zestawienie materiałów na uziom pionowy – prętowy

Obliczenia rezystancji systemu

 

 

Do obliczeń wykorzystano wzór na rezystancję uziomu pionowego pojedynczego długości l=3 m   i wykorzystania dwóch (n=2) uziomów w układzie złożonym.
Rezystancja systemu = 51,04 Ω.

Podsumowanie

 

 

Porównania każdego z systemów dokonano w formie tabelarycznej poniżej. Ceny robocizny z zakresu prac ziemnych wzięto ze strony www.kb.pl [dostęp 14.10.2019 r.]

 

 

ZagadnienieRodzaj uziomu
fundamentowy naturalnyfundamentowy sztucznyotokowypionowy – prętowy
Kiedy dokonujemy montażu?Przed zalaniem fundamentu lub warstwy tzw. chudego betonuW każdej chwili
Czy są konieczne dodatkowe prace ziemne?Nie, wykorzystujemy istniejące wykopy dedykowane fundamentomTak, konieczne jest poszerzenie lub wykonanie nowych wykopówTak, konieczne jest wykonanie wykopów na przewodnik łączący pręty
z przewodem odprowadzającym
Kto może wykonać uziom?Przy zachowaniu kilku podstawowych zasad – każdy np. zbrojarz przy okazji realizacji fundamentówPrzy zachowaniu kilku podstawowych zasad – każdy
Czy jest konieczne sprawdzenie wykonanego uziemienia?Tak, przez elektryka z minimalnymi uprawnieniami SEP E (eksploatacja) do 1000 V z wpisem o możliwości wykonywania pomiarów na niskim napięciu
Jaka jest skuteczność systemu? (szacowana rezystancja)12,58 Ω38,58 Ω51,04 Ω
Jaka jest trwałość systemu?Równa trwałości fundamentu obiektu
> 50 lat
W świetle przyjętych założeń
– stal ocynkowana – max 15 lat
Jaki jest orientacyjny koszt materiału przy założonej trwałości?679,60 zł1698,50 zł1125,92 zł402,27 zł
Jaki jest orientacyjny koszt materiału
i prac ziemnych przy założonej trwałości?
679,60 zł1698,50 zł2189,23 zł951,09 zł
Jaki jest orientacyjny koszt materiału
i prac ziemnych przy trwałości min. 30 lat?
679,60 zł1698,50 zł4 378,46 zł1 902,18 zł
Jaki jest orientacyjny koszt materiału
i prac ziemnych
w przeliczeniu na rok przy trwałości min. 30 lat?
22,65 zł/ rok56,62 zł/ rok145,95 zł/ rok63,41 zł/ rok

Ceny brutto.

 

Uziom fundamentowy (zarówno naturalny jak i sztuczny) wykazuje konkretne przewagi nad innymi typami systemów uziomowych stosowanych na rynku. Jest trwały (równy trwałości fundamentów), tani (nie wymaga wykonania dodatkowych robót ziemnych) i skuteczny (obliczeniowo o najniższej rezystancji).  Zaletą uziomu fundamentowego nieosiągalną innymi technologiami jest wyrównanie ekwipotencjalne całości obszaru znajdującego się pod obiektem.

 

 

Dlaczego uziom fundamentowy jest wykonywany tak rzadko? W przeważającej części przypadków wynika to z braku jakichkolwiek zapisów w projekcie budowlanym. Niestety ze względu na swoją specyfikę nie ma możliwości wykonania go w dowolnym momencie inwestycji. Jeżeli dokonano zalania zbrojenia mieszanką betonową to pozostaje nam tylko i wyłącznie zastosowanie pozostałych rozwiązań. Koszt wykonania każdego innego rozwiązania będzie wyższy niż koszt uziemienia fundamentowego. Zaś niezaprzeczalną zaletą uziomów sztucznych „pozafundamentowych” jest możliwość ich instalacji w każdym momencie cyklu życia obiektu.

 

 

Uziom fundamentowy (zarówno naturalny jak i sztuczny) z uwagi na swoje zalety stanowi najlepsze rozwiązanie spośród wszystkich dostępnych na rynku rodzajów uziemień pod warunkiem zachowania kilku podstawowych wytycznych montażowych.

 

 

Firma Budniok Technika Sp. z o.o. wprowadziła gotowe zestawy materiałowe dedykowane do samodzielnego wykonania uziomu fundamentowego sztucznego. Więcej informacji dostępnych pod poniższymi linkami:

https://budniok.com.pl/sklep/uziom-fundamentowy-1-chudziak/

https://budniok.com.pl/sklep/uziom-fundamentowy-2-zbrojenie/

https://budniok.com.pl/sklep/uziom-fundamentowy-3-wyjscie-fezn/

 

 

Istnieje możliwość doboru niezbędnych elementów indywidualnie po przesłaniu dokumentacji projektowej!

W ramach kompleksowego podejścia do tematu uziemień w sprzedaży posiadamy również rozwiązania uziomów: otokowego i pionowego – prętowego.

https://budniok.com.pl/sklep/uziom-6m-komplet-uziemiajacy-uchwyt/

https://budniok.com.pl/sklep/uziom-6m-komplet-uziemiajacy-miedziowany-osprzet/

 

W razie pytań zapraszamy do kontaktu pod poniższym linku.

 

 

LITERATURA:

  1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 z późniejszymi zmianami).
  2. PN-HD 60364-5-54: 2011 Instalacje elektryczne niskiego napięcia — Część 5-54: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego — Układy uziemiające i przewody ochronne.
  3. PN-EN 62305-3:2011 Ochrona odgromowa – Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów i zagrożenia życia.
  4. Wołkowiński K. Uziemienia urządzeń elektroenergetycznych. WNT, Warszawa, 1967.
  5. Musiał E. Uziomy fundamentowe i parafundamentowe; [dostęp 07.04.2021] http://edwardmusial.info/pliki/uziomy_fundamentowe.pdf
  6. kb.pl [dostęp 14.04.2021 r.].
Powrót
Najnowsze artykuły
Zapytaj o produkt Poinformujemy Cię, gdy produkt pojawi się w magazynie. Proszę zostawić swój prawidłowy adres e-mail poniżej.